ENGLISH
THAI
INDONESIAN
JAPANESE
FILIPINO

ni Reed L. Wadley at Michael Eilenberg

[Si Reed L. Wadley ay nagtuturo sa Departamento ng Antropolohiya ng University of Missouri-Columbia (USA). Si Michael Eilenberg ay nagtuturo sa Departamento ng Antropolohiya at Etnograpiya sa University of Aarhus (Moesgaard),]

page 1
page 2
page 3

Madalas na ang mga populasyon sa hangganan ay nagpapanatili ng mga ugnayang pang-ekonomya na tumatawid sa hangganan bagamat maaaring nilalabag nila ang mga pambansang batas; sa maraming kaso, halos wala silang pagpipilian sapagkat ang kanilang sariling pambansang pamahalaan ay nabigong ipaloob ang hangganang-rehiyon sa mas malawak na pambansang ekonomya (hal., Baud at Schendel 1997:229). Sa gayon, ang mga naninirahan sa mga hangganang-rehiyon ay nagpapamalas ng tendensyang bumaluktot, di-pansinin, at lumabag sa mga batas na nakikita nilang sumasagka sa kanilang interes at natatanging paraan ng pamumuhay. Ang mga mahihigpit na batas na naghahari sa mga hangganang internasyunal na naglilimita sa interaksyong tumatawid ng hangganan ay maaaring humantong sa iba’t ibang tunggalian at pagbabaluktot sa batas (Martinez 1994b:12). Dagdag pa, ang pakiramdam ng pagiging iba sa estado ayon sa karanasan ng mga naninirahan sa hangganang-rehiyon ay tumitindi sapagkat ang kanilang interes ay kadalasa’y iba at taliwas sa pambansang interes. Sapagkat nakikita nila ang kanilang sarili bilang nasa gilid ng isang mas malaking pambansang kabuuan, maraming Iban ang nakadarama na ang malayong sentrong pulitikal ay hindi nakakaunawa sa mga ispesyal na katangian ng pamumuhay sa hangganang-rehiyon.

Ang di-malinaw na katangian ng sabay na pagbubuklod at paghihiwalay ang naglalarawan sa ispesyal na kapaligiran ng hangganan. Sa simpleng katangian nitong naghahati sa dalawang magkahiwalay na estado na kadalasa’y may magkakaibang rehimeng administratibo at pangregulasyon, ang hangganan ay

maaaring magpalitaw ng “istruktura ng pagkakataon” para sa mga gawaing tulad ng pagpupuslit at migrasyon, na ipinagbabawal ng magkabilang estado (Anderson at O’Dowd 1999:597). Ang pagpupuslit at iligal na kalakalan ay madalas ilarawan bilang “hanapbuhay sa hangganang-rehiyon par excellence” (Wendl at Rösler 1999:13). Halimbawa, binanggit nina Donnan at Wilson (1999) kung paano ang mga internasyunal na hangganan ay maaaring “gamitin” (kalakalan) at “abusuhin” (pagpupuslit). Sa isang banda, ang mga hangganan ay naghahatid ng pagkakataong pang-ekonomya at lumilikha ang kabilaang daloy ng produkto’t tao, subalit sa kabilang banda naman ay pinapadulas nito ang pakinabang pang-ekonomya sa pamamagitan ng iligal na pag-aangkat at pagluluwas, tulad ng nakita natin sa pagpupuslit ng troso mula sa Kanlurang Kalimantan. Ang ganitong mga ipinagbabawal na proseso ang bumubuo sa subersibong ekonomya ng mga hangganang-rehiyon (1999:87), kadalasa’y napakahalaga para sa kabuhayan ng mga naninirahan at kung minsa’y pinakamahalagang pwersang pang-ekonomya sa hangganang-rehiyon.

Subalit ang tipikal na senaryong “hangganang-rehiyon” ay nagpapakita lamang sa atin ng isang bahagi ng larawan sa usapin ng hangganang-rehiyon ng Iban, sapagkat hindi ito lubos na mauunawaan kung hindi titingnan ang pag-unlad ng ispesyal na pagkamalapit ng Iban ng Kanlurang Kalimantan para sa Sarawak. Hindi lamang sila grupong minorya sa loob ng sarili nilang lalawigan, nahihiwalay sa mas malawak na populasyon sa isang kitang-kitang mas maunlad na bansa sa kabila ng hangganan, subalit binigyan din sila ng ispesyal na trato ng magkasunod na mga

kolonyal at pambansang pamahalaan sa magkabilang panig ng hangganan. Nagdulot ito ng may-kalakihang puwang para magpaunlad ng isang malakas na kamalayan ng pagsasarili, bagay na nagpapatingkad sa pakiramdam ng pagiging hiwalay na mukhang karaniwan sa mga hangganang-rehiyon. Sa ilalim ng mga kalagayan matapos ang krisis pang-ekonomya sa Asya noong 1997 at ang pagbagsak ng rehimeng Suharto noong 1998, marahil ay hindi gaanong nakakagulat ang mga pangyayari kung isasaalang-alang ang susing halaga ng naunang kasaysayang ito.

Mga Pinagsanggunian

American Heritage Dictionary. 2000. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th ed. Boston: Houghton Mifflin.
Anderson, James, and Liam O’Dowd. 1999. “Borders, Border Regions and Territoriality: Contradictory Meanings, Changing Significance.” Regional Studies 33: 593-604.
Antara. 2005. Kail Sesali Sembiaran Perampasan Mobil Bukti “Illegal Logging.” Antara New Agency, 15 Enero.
Baud, Michiel at Willem van Schendel. 1997. “Toward a Comparative History of Borderlands.” Journal of World History 8: 211-242 .
Colombijn, Freek. 2002. “Maling, Maling! The Lynching of Petty Criminals.” In Roots of Violence in Indonesia, ed. Freek Colombijn and J. Thomas Lindblad, pp. 299-329. Leiden: KITLV Press.
Donnan, Hastings, at Thomas M. Wilson. 1999. Borders: Frontiers of Identity, Nation and State. Oxford: Berg.

Eilenberg, Michael. 2005. “Borderland Strategies – Fluid Borders and Flexible Identities: A Case of the Iban in West Kalimantan, Indonesia.” Master’s thesis, Department of Anthropology and Ethnography, University of Aarhus, Denmark.
Equator Online. 2004a. “Tangkap Apeng, Kenapa Baru Sekarang.” Equator Online, 9 Agosto.
Equator Online. 2004b. “Tangkap Apeng: Masyarakat Masih Tunggu Janji Kapolda.” Equator Online, 14 Setyembre.
Fariastuti. 2002. “Mobility of People and Goods across the Border of West Kalimantan and Sarawak.” Antropologi Indonesia 67: 94-104.
Flynn, Donna. 1997. “‘We are the border’”: Identity, Exchange, and the State along the Benin-Nigeria Border.” American Ethnologist 24: 311-330.
Freeman, J. D. 1960. “On the Concept of the Kindred.” The Journal of the Royal Anthropological Institute 91: 192-220.
Jakarta Post. 2000. “Illegal Logging Rampant along Indonesian-Malaysian Border.” Jakarta Post Online, 23 Mayo.
Jakarta Post. 2002. “Loggers Head for Heart of Betung Kerihun National Park.” Jakarta Post, 26 Nobyembre.
Jakarta Post. 2003. “West Kalimantan Unable to Halt Illegal Logging.” Jakarta Post Online, 18 Marso.
Jakarta Post. 2005. “Military Wants Battalions in Border Areas.” Jakarta Post Online, 8 Agosto.
Kompas. 2000a. “Malaysia Belum Tanggapi Soal Pencurian Kayu.” Kompas Cyber Media Online, 4 Hulyo.
Kompas. 2000b. “Terdakwa Tewas Dihakimi Massa.” Kompas Cyber Media, 14 Disyembre.
Kompas. 2003a. “Operasi Wanalaga II Tahan 116 Pelaku Penebangan Liar.” Kompas Cyber Media, Hunyo 17.

Kompas. 2003b. “Cukong Kayu Illegal Asal Malaysia Belum Tertangkap. Kompas Cyber Media, 23 Hulyo.
Kompas. 2004a. “Empat Warga Malaysia Ditangkap Terlihat Pencurian Kayu Diperbatasan.” Kompas Cyber Media, 11 Marso.
Kompas. 2004b. “Pengiriman Kayu Illegal ke Malaysia Masih Terjadi.” Kompas Cyber Media, 28 Hulyo.
Kompas. 2004c. “Dukung Kapolda Tuntaskan Illegal Logging.” Kompas Cyber Media, 11 Agosto.
Kompas. 2004d. “Hutan Makin Rusak, Industri Kayu Makin Sulit.” Kompas Cyber Media, 25 Setyembre.
Kompas. 2005a. “Wartawan TV5 dan Tim olah TKP Digelandang Massa di Pontianak.” Kompas Cyber Media, 15 Enero.
Kompas. 2005b. “Warga Protes Operasi Hutan Lestari. Kompas Cyber Media, 23 March.
Kompas. 2005c. “Menhut: Masyarakat Adapt Dilarang Terbitkan Izin Penebangan Hutan.” Kompas Cyber Media, 29 Marso.
Martinez, Oscar J. 1994a. Border People: Life and Society in the U.S.-Mexico Borderlands. Tucson: University of Arizona Press.
Martinez, Oscar J. 1994b. “The Dynamics of Border Interaction: New Approaches to Border Analysis.” In Global Boundaries, World Boundaries: Volume 1., ed. Clive H. Schofield, pp 1-15. London: Routledge.
McCarthy, John F. 2000. “Wild Logging”: The Rise and Fall of Logging Networks and Biodiversity Conservation Projects on Sumatra’s Rainforest Frontier. Occasional Paper No. 31. Bogor: Center for International Forestry Research.
McCoy, Alfred W. 1999. “Requiem for a Drug Lord: State and Commodity in the Career of Khun Sa.” In States and Illegal Practices, ed. Josiah Heyman, pp. 129-167. Oxford: Berg.

Media Indonesia. 2004. “Belum Ada Fakta Gangster Malaysia Kuasai Perbatasan.” Media Indonesia Online, 25 Abril.
Media Indonesia. 2005. “Masyarakat Kapuas Minta Polisi Tidak Segal Kayu Hutan Adat.” Media Indonesia Online, 29 Marso.
Paredes, Americo. 1958. With a Pistol in His Hand: A Border Ballad and Its Hero. Austin: University of Texas Press.
Pontianak Post. 2000a. “400 Massa Bersenjata serang PN Kapuas Hulu.” Pontianak Post Online, 14 Disyembre.
Pontianak Post. 2000b. “Keluarga Usnata Lapor ke Presiden.” Pontianak Post Online, 19 Disyembre.
Pontianak Post. 2003a. “Mafia Illegal Logging, Cukong atau Aparat.” Pontianak Post Online, 22 Hunyo.
Pontianak Post. 2003b. “Sepekan, Ratusan Truk Kayu Keluar Masuk Badau.” Pontianak Post Online, 16 Setyembre.
Pontianak Post. 2004. “Tim Wanalaga Sita Kayu Illegal di Perbatasan.” Pontianak Post Online, 16 Marso.
Pontianak Post. 2005a. “Masyarakat Perbatasan Minta Solusi Illegal Logging.” Pontianak Post Online, 4 Abril.
Pontianak Post. 2005b. “Buka Lahan Sawit Sepanjang Perbatasan: Strategi Baru Amankan Batas Malaysia-Kalimantan.” Pontianak Post Online, 10 Mayo.
Riwanto Tirtosudarmo. 2002. “West Kalimantan as ‘Border Area’: A Political-Demography Perspective.” Antropologi Indonesia Special Issue: 1-14.
Schendel, Willem van, at Itty Abraham. Malapit nang lumabas. Illicit Flows and Criminal Things: States, Borders, and the Other Side of Globalization. Bloomington: Indiana University Press.
Siburian, Robert. 2002. “Entikong: Daerah tanpa Krisis Ekonomi di Perbatasan Kalimantan Barat-Sarawak.” Antropologi Indonesia 67: 87-93.

Sinar Harapan. 2004a. “‘Gangster’ Bersenjata Malaysia Dilarporkan Kuasai Perbatasan.” Sinar Harapan, 22 Abril.
Sinar Harapan. 2004b. “Pembalakan Liar di Perbatasan Indonesia-Malaysia (3-Habis) Hukum Lemah, Hutan pun Hilang.” Sinar Harapan, 7 Mayo.
Sinar Harapan. 2004c. “Cukong Kayu Malaysia Masuk Daftar Buronan.” Sinar Harapan, 29 Oktubre.
Suara Pembaruan. 2000. “Sengketa Perbatasan yang Berawal dari Berebut Hasil Hutan.” Suara Pembaruan, 11 Setyembre.
Suara Pembaruan. 2003. “Lika-liku Praktik Illegal Logging di Kalbar: Malaysia Makan Buahnya, Indonesia Telan Getahnya.” Suara Pembaruan, 8 Agosto.
Suara Pembaruan. 2004a. “Mafia Malaysia Babat Hutan di Perbatasan Kalbar.” Suara Pembaruan, 22 Abril.
Suara Pembaruan. 2004b. “Kapan ‘Penjajahan’ Malaysia di Perbatasan Kalbar Berakhir?” Suara Pembaruan, 9 Mayo.
Suara Pembaruan. 2004c. “Warga Perbatasan Diteror Cukong Kayu.” Suara Pembaruan, 22 Disyembre.
Tagliacozzo, Eric. 2001. “Border Permeability and the State in Southeast Asia: Contraband and Regional Security.” Contemporary Southeast Asia 23: 254-274.
Wadley, Reed L. 1998. “The Road to Change in the Kapuas Hulu Borderlands: Jalan Lintas Utara.” Borneo Research Bulletin 29: 71-94.
Wadley, Reed L. 2001. “Trouble on the Frontier: Dutch-Brooke Relations and Iban Rebellion in the West Borneo Borderlands (1841-1886).” Modern Asian Studies 35: 623-644.
Wadley, Reed L. 2004. Punitive Expeditions and Divine Revenge: Oral and Colonial Histories of Rebellion and Pacification in Western Borneo, 1886-1902.” Ethnohistory 51: 609-636.

Wadley, Reed L., at Michael Eilenberg. 2005. “Autonomy, Identity and “Illegal” Logging in the Borderland of West Kalimantan, Indonesia.” The Asia Pacific Journal of Anthropology 6: 19-34.
Wendl, Tobias, at Michael Rösler. 1999. “Introduction—Frontiers and Borderlands: The Rise and Relevance of an Anthropological Research Genre.” In Frontiers and Borderlands: Anthropological Perspectives, ed. Michael Rösler and Tobias Wendl, pp. 1-27. Frankfurt am Main: Peter Lang.